İVO-ODS (Otizm Spektrum Bozukluğu Kapsamlı Değerlendirme Testi)
İVO-ODS (Otizm Spektrum Bozukluğu Kapsamlı Değerlendirme Testi)
İVO-ODS Otizm Spektrum Bozukluğu Kapsamlı Değerlendirme Seti, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan öğrencileri kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi ve bu öğrenciler için gerekli müdahale programlarını geliştirmeye katkıda bulunmayı amaçlayan bir değerlendirme setidir. Set, 2008 yılında Krug, Arig ve Almond tarafından geliştirilen Eğitimsel Planlama için Otizm Tarama Aracı’nın 3. Sürümü (Autism Screening Instrument for Educational Planning-Third Edition-ASIEP-3) temel alınarak oluşturulmuştur. Ancak özellikle 2013 yılında DSM-5’in yayınlanmasıyla OSB tanı ölçütlerindeki değişiklikler ve ASIEP-3’teki araçların kullanımını daha etkili hale getirmek için araçların uygulama, puanlama ve yorumlama biçimleri önemli ölçüde yeniden düzenlenmiştir. İVO-ODS’teki değerlendirme araçları, ülkemizde yapılan iki temel çalışmanın sonuçlarına dayanarak geliştirilmiştir. İlk çalışmada Aksoy (2013), 230 farklı çocukla 697 performans ölçümü gerçekleştirmiştir. İkinci çalışmada ise Özdemir (2014), 1133 çocuktan veri toplayarak çalışmasını gerçekleştirmiştir. Bu çalışmaların bulguları, İVO-ODS’teki araçların psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bilgiler sağladığını göstermektedir.
İVO-ODS Bileşenleri
İVO-ODS’ta toplamda dört değerlendirme aracı bulunmaktadır. Setin ilk aracı, öğrencinin OSB varlığını DSM-5 ölçütlerine göre ve ihtiyaç duyduğu yardım düzeyine göre belirleyen Uyarlanmış Otizm Davranış Kontrol Listesi (U-ODKL)’dir. İkinci araç, öğrencinin farklı sosyal bağlamlarda etkileşim davranışlarının örneğini almak için kullanılan Sosyal Etkileşim Değerlendirme Aracı (SEDA)’dır. Üçüncü araç, öğrencinin söz öncesi dönemde veya konuşmanın geliştiği dönemdeki ifade edici konuşmasını değerlendirmek için kullanılan Vokal Davranış Örneği Değerlendirme Aracı (VODA)’dır. Dördüncü araç ise öğrencinin öğretim programının temelini oluşturacak becerileri değerlendirmek için kullanılan Eğitimsel Değerlendirme Aracı (EDA)’dır.
Uygulayıcı Özellikleri
İVO-ODS’taki araçları uygulamak isteyen bir uygulayıcının, çocuğun ebeveyni veya özel eğitim alanında deneyimli bir uzmanın (özel eğitim öğretmeni, çocuk gelişimi uzmanı, psikiyatrist, psikolog, psikolojik danışman, sosyal çalışmacı vb.) olması gerekmektedir. Öğrenciyi değerlendirecek uzmanın, en az 3-4 haftalık bir deneyime sahip olması ve öğrenciyle tanışık olması, OSB olan öğrencinin en iyi performansını elde etmek için önemlidir. Uzmanlar, gerektiğinde ebeveynlerin çocuğun performansı hakkındaki görüşlerini dikkate alarak değerlendirme yapmalıdır.
İVO-ODS Kullanım Alanları
İVO-ODS’teki araçlar, OSB olan veya OSB şüphesi taşıyan öğrencilerin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak için geliştirilmiştir. U-ODKL, bir öğrencide OSB olup olmadığını ve öğrencinin ihtiyaç duyduğu destek düzeyini belirlemek için kullanılabilir. SEDA, öğrencinin farklı sosyal bağlamlardaki etkileşim düzeyini belirleyerek öğrencinin artırılması veya azaltılması gereken sosyal etkileşim davranışlarını belirleyebilir. VODA, öğrencinin dil ve konuşma becerilerini değerlendirerek dil-konuşma müdahale programları için veri sağlayabilir. SEDA ve VODA, davranış örneklemesi yaparak veri topladıkları için tekrarlı ölçümler için uygundur. Her iki araç da öğrencinin ilerlemesini değerlendirmek ve eğitim programının etkililiğini belirlemek için kullanılabilir. EDA ise özellikle yeni başlayan öğrencilerin becerilerini değerlendirmek ve eğitim programlarını planlamak için kullanılabilir.